‌امین تارخ و جراحت بزرگ در مشهد

 دو ماشین سینه‌موبیل، یك پایه پروژكتور، یك خانم كلاكت به دست و از همه مهم‌تر یك چهره آشنا به نام «امین تارخ» شاید بهترین راهنمایی باشد، برای این‌كه بدانیم اینجا دقیقا لوكیشن تصویربرداری مجموعه تلویزیونی «جراحت» به كارگردانی محمدمهدی عسگرپور در بیمارستان امام رضا(ع) مشهد است.

«بزرگ» در بخش حاد!

گروه تولید در سالن اورژانس بیمارستان كه گویا امروز شلوغ‌تر از قبل هم هست، در حال آماده‌سازی صحنه هستند. گروه تصویربرداری چندین ریل را به هم متصل كرده‌اند و دوربین رویش آماده حركت است، هنروران در حال پوشیدن لباس‌های پرستاری هستند و امین تارخ و علی عمرانی روی نیمكت نشسته و فیلمنامه را مرور می‌كنند. هنوز عسگرپور وارد نشده و در محوطه بیرونی بیمارستان به سینه‌موبیل تكیه داده و منتظر است تا خبرش كنند.

بالاخره این اتفاق می‌افتد و عسگرپور پشت مونیتورش مستقر می‌شود. امین تارخ در نقش «بزرگ» برادر بزرگ‌تر «اسماعیل» روی تخت اتاق «بخش حاد» بیمارستان دراز می‌كشد، علی عمرانی هم كه نقش «اسماعیل» برادر كوچك «بزرگ» را بازی می‌كند، لباسش را تنش می‌كند و با همكاری منشی صحنه راكوردش را با صحنه‌های قبلی تنظیم می‌كند و آماده می‌شود تا كارگردان دستور حركت را صادر كند و طبق معمول با صدای «دوربین، صدا... حركت!» دستور آغاز ضبط سكانسی را می‌دهد كه قرار است با بیرون آمدن پزشك از بالای سر «بزرگ» آغاز شود و با پرسیدن وضعیت او توسط «اسماعیل» ادامه یابد و با خروج دكتر از كادر تمام شود. دكتر با روپوش سفیدش بیرون می‌آید و عمرانی با چهره‌ای بهت‌زده كنارش راه می‌افتد و اینطور از دكتر پاسخ می‌شنود «چند روزی باید بخوابه، حل میشه!» كارگردان كات می‌دهد و از دكتر كه یكی از اعضای گروه كارگردانی‌ است می‌خواهد دیالوگ‌هایش را كه به بدترین شكل ممكن به لهجه مشهدی می‌گفته، به همان زبان مادری‌اش ادا كند!

صحنه دوباره تكرار می‌شود به خواست كارگردان دیالوگ‌ها باید بلندتر گفته شود، دستور سكوت از سوی «لیلا رنگرزان» دستیار كارگردان صادر می‌شود و مردمی كه علاقه خاصی به دیدن تصویربرداری دارند می‌ایستند و آنهایی كه طبیعتا در چنین مكانی برای مریضشان نگران هستند، علاقه‌ای به تماشا كردن ندارند. صدای «كات» گفتن عسگرپور و بلند شدن بی‌مقدمه‌اش از پشت مونیتور یعنی این‌كه این صحنه راضی كننده بود.

«جراحت» عوض می‌شود؟!

سعید نعمت الله كه در مجموعه‌های «رستگاران» و «زیرهشت» نویسندگی مجموعه‌های روتین را تجربه كرده است، ماه رمضان امسال با «جراحت» مهمان خانه‌های مردم است. او درباره نحوه شكل‌گیری این فیلمنامه می‌گوید: حدود یك سال و نیم پیش این طرح در ذهن من آمد و آن را با تهیه‌كننده در میان گذاشتم و از روی حوصله شروع به نوشتن كردم و حالا به طور كلی نگارش آن تمام شده است.

نعمت‌الله در پاسخ به این سوال كه باتوجه به پخش جراحت در ماه رمضان، تم مذهبی چه جایگاهی در سریال دارد؟ می‌گوید: به عقیده من حتما نباید كار مستقیما با دین و مذهب مرتبط باشد، مردم ما ذاتا افراد دینداری هستند و هركس هم از دریچه نگاه خود به این مقوله می‌نگرد.

او ادامه می‌دهد: آنچه هم كه من به عنوان فضای عرفانی و مذهبی وارد «جراحت» كردم بر اساس سلیقه خودم بوده كه طبیعتا من هم از مردم جدا نیستم.

او درباره كار با محمدمهدی عسگرپور كه دومین تجربه سریال‌سازی خود را پشت سر می‌گذارد، می‌گوید: خوشبختانه وی دو خصوصیت دارد؛ هم بسیار متعهد و هم فوق‌العاده متخصص است. من به جرات می‌توانم بگویم بعد از این كار، روی كارگردان‌های فیلمنامه‌های بعدی‌ام حساس شده‌ام كه حتما كسی با چنین خصوصیاتی وارد كار شود.

نعمت‌الله درباره نحوه انتخاب بازیگران و نقش او در این بخش از تولید، می‌گوید: طبیعتا وقت نوشتن یك فیلمنامه، اسامی افراد مختلفی از ذهن من می‌گذرد و بعدا آن را مد نظر دارم، اما معتقدم این گروهی كه الان جلوی دوربین «جراحت» هستند، بسیار از آنچه فكر می‌كردم قوی‌تر هستند.

به گفته تهیه‌كننده، عسگرپور مستقیما روی نوشتن فیلمنامه نظارت داشته، در این صورت می‌شود حدس زد كه حتما تغییراتی هم در فیلمنامه اصلی داده است، اما نویسنده «جراحت» در این باره چنین توضیح می‌دهد: خوشبختانه آقای عسگرپور بسیار انسان امانت‌داری است و حتی یك ویرگول از فیلمنامه كم و زیاد نشده، من و آقای عسگرپور از روز اول یك سری توافقاتی داشتیم كه هر دو به آن پایبندیم.

نعمت‌الله با ذكر این نكته كه احتمالا نام «جراحت» تغییر خواهد كرد، می‌گوید: زمان «رستگاران» هم به دستور سازمان مجبور شدیم نام «آشفتگی» را از روی سریال برداریم، اینجا هم ظاهرا باید این اتفاق بیفتد.سعید نعمت‌الله اضافه می‌كند: این نام كاملا كارشناسی شده و همسو با موضوع سریال و فضای روحی شخصیت‌ها انتخاب شده، برای همین ما تا جایی كه بتوانیم در برابر تغییر عنوان سریال مقاومت می‌كنیم و امیدواریم این مجموعه تلویزیونی با نام «جراحت» روی آنتن برود.

شب در روز روشن!

عقربه‌های ساعت حدود 8 شب را نشان می‌دهد و در حالی كه 3 ساعتی می‌شود كه از آغاز تصویربرداری گذشته، هنوز هستند عده‌ای كه از همان لحظه اول ایستاده و روند كار را تماشا می‌كنند. دوربین حالا از روی ریل پایین آمده و وارد «بخش حاد» شده، تارخ همچنان روی تخت دراز كشیده و شده آماج نگاه بیمارانی كه در تخت‌های كناری‌اش در حال استراحت هستند. دوربین، كنار او و روبه‌روی همان دری كه در صحنه قبلی عمرانی جلویش ایستاده بود، قرار می‌گیرد. قرار است این صحنه موقع تدوین پیش از پلان قبلی قرار بگیرد. «اسماعیل» مبهوت و نگران به «بزرگ» نگاه می‌كند. گروه كارگردانی فضای پشت عمرانی را خالی از آدم می‌كنند و جلوی رفت‌و‌آمد‌ها را می‌گیرند تا این صحنه كه انگار همین الان، ضبط آن به ذهن كارگردان رسیده، هم بعد از چند بار تكرار بالاخره مورد قبول عسگرپور قرار بگیرد. پس از این گروه آماده می‌شوند تا لوازم تصویر و نور را برای ضبط سكانسی دیگر در حیاط بیمارستان آماده كنند. عسگرپور به همراه صابری برنامه‌ریز مجموعه و البته دستیارش جلوتر از دیگران می‌روند تا بهترین مكان را برای ضبط این صحنه انتخاب كنند. نهایتا نیمكتی كه مقابل تابلوی ورودی بیمارستان است و فضای سبز آرام‌‌بخشی هم جلویش دارد، به عنوان مكان مناسبی برای این پلان انتخاب می‌شود و گروه مهیا می‌شود تا این صحنه ضبط شود. طبق فیلمنامه‌ای كه دست دستیار كارگردان است، اسماعیل باید روی نیمكت بنشیند و بی‌تفاوت به دو نفری كه از مقابلش می‌گذرند آدرسی از جیبش بیرون بیاورد و نگاه كند.

یكی از اعضای گروه كارگردانی مونیتور كارگردان را روی دستش می‌گیرد تا عسگرپور شروع ضبط را اعلام كند. سكوت پشت‌صحنه و صدای «حركت» از كارگردان كلیدی است تا عمرانی كه گویا دست چپش هم آسیب دیده، آدرس را از جیبش خارج كند و آن را بخواند. بعد از چند بار ضبط این صحنه، دوربین پشت عمرانی مستقر می‌شود تا هم متن آدرس نوشته شده را بگیرد و هم با یك حركت عمودی، سر در بیمارستان را هم نمایش دهد. رضا شیخی، مدیر تصویربرداری «جراحت» به خواست كارگردان با فیلتر‌های خاص كارش، نور این صحنه را كاملا تاریك تنظیم كرده تا به‌رغم نور نصفه و نیمه‌ای كه هنوز هوا را روشن نگه داشته، این سكانس به عنوان یك سكانس شبانه ضبط شود.

دوباره به دستور دستیار كارگردان، پشت صحنه ساكت می‌شوند و به دستور كارگردان ضبط آغاز می‌شود. عینا همان صحنه تكرار می‌شود و كاغذی از جیب عمرانی بیرون می‌آید كه رویش نوشته شده «مشهد، فلكه تقی‌آباد، فلكه امام رضا، بیمارستان امام رضا» این صحنه با وسواس خاص عسگرپور ضبط می‌شود و نهایتا با زوم روی تابلوی بیمارستان و با صدای آرام «كات» از سوی عسگرپور، خاتمه می‌یابد. نمای پایانی این سكانس یعنی این‌كه این صحنه هم قرار است قبل از دو صحنه پیش تدوین شود!

یك «جراحت» جدی!

اما چیزی كه در ارتباط با این سریال بیش از پیش خودنمایی می‌كند، حضور عسگرپور به عنوان كارگردان است، در حالی كه او تاكنون فقط یك كار تلویزیونی را كارگردانی كرده است. محمدرضا شفیعی، تهیه‌كننده «جراحت» درباره این انتخاب می‌گوید: آشنایی من با آقای عسگرپور به خیلی قبل‌تر برمی‌گردد. به همین دلیل بارها قرار بود در مجموعه‌های مختلف با وی كار كنم، اما نشد. وقتی هم كه قرار شد این مجموعه را شروع كنیم، اول به سراغ عسگرپور رفتیم و بعد از این‌كه چند قسمت از فیلمنامه آماده شد برای وی فرستادیم و او هم پذیرفت كه «جراحت» را كارگردانی كند.شفیعی می‌گوید از مرحله ورود عسگرپور، فیلمنامه با نظارت وی نوشته می‌شد.او درباره فشرده‌كاری‌های معمول كارهای مناسبتی هم می‌گوید: فكر می‌كنم برای اولین بار باشد كه یك كار اینچنینی از روی حوصله تولید می‌شود، به هر حال 6ماه فرصت كمی نیست بر ای ساخت یك سریال، كه ما تقریبا یك چنین زمانی را در اختیار داشتیم.محمدرضا شفیعی ادامه می‌دهد: تا الان حدود 80درصد كار تصویربرداری شده و تخمین ما این است كه پیش از ماه مبارك رمضان تمامی 27 قسمت سریال را تحویل سیما بدهیم.شبكه 3 سیما امسال برای اولین بار است كه ژانر طنز را از باكس ماه رمضان خود خارج كرده و قرار است كاری درام را برای مخاطبان عرضه كند. تهیه‌كنندگی چنین مجموعه‌ای قطعا با یك ریسك بزرگ همراه است. شفیعی در این باره می‌گوید: مردم ما ثابت كرده‌اند كه پذیرای كار خوب هستند و آمادگی پذیرش هر ژانری را دارند؛ كمدی یا درام. سیاست صدا و سیما هم امسال بر این بود كه باكس طنز به شبكه‌ای غیر از شبكه 3 اختصاص داده شود.

تهیه‌كننده «جراحت» معتقد است خانواده، هم در ایران و هم در اروپا موضوع اصلی و جدی مجموعه‌های تصویری است و اضافه می‌كند: واقعا نیاز بود كه به چنین بحثی در كشور ما جدی‌تر از پیش پرداخته شود و طبیعتا نمی‌شود از دیدگاه طنز به چنین مساله مهمی پرداخت.او درباره انتخاب مشهد به عنوان یكی از لوكیشن‌های این سریال نیز می‌گوید: به دلیل این‌كه سكانس پایانی ما طبق آنچه در فیلمنامه آمده باید در مشهد تصویربرداری شود، ما فضای بیمارستان را هم در یكی از بیمارستان‌های مشهد تصویربرداری كردیم. در واقع اقتضای فیلمنامه این بود.

در انتظار «جراحت»

مجموعه تلویزیونی «جراحت» قرار است به استثنای ایام‌عزاداری ماه مبارك رمضان، هرشب از آنتن شبكه 3 برای‌مردم پخش شود.

اگر امسال هم شبكه 3 در اقبال مخاطبان از سریال تولیدی‌اش سربلند بیرون بیاید، قطعا یك برگ برنده را در مخاطب‌شناسی عمیق خود رو كرده است.در این مجموعه تلویزیونی كه محمدمهدی عسگرپور مدیرعامل خانه سینما به عنوان دومین تجربه كارگردانی پشت دوربینش ایستاده امین تارخ، ثریا قاسمی، علی عمرانی، آتنه فقیه نصیری، رامین راستاد، لیلا بلوكات و... نقش‌آفرینی می‌كنند.

در خلاصه داستان این سریال آمده است: لطیفه، مادر 75ساله‌ای است كه با دو پسرش با نام‌های بزرگ و اسماعیل زندگی می‌كند. این دو برادر از بچگی پدرشان را از دست داده‌اند و با سرپرستی مادر مهربان و دلسوزشان بزرگ شده‌اند. حالا هم خانواده و بچه‌های خیلی خوبی دارند؛ ولی یك مساله ساده زندگی آنها را در آستانه از‌هم پاشیدگی قرار می‌دهد.

نوشته : مسعود حكم آبادی

تنظیم برای تبیان : مسعود عجمی