چراغ دین در سرای دنیا(1)

پازل زندگی

یکی از مهم‏ترین و بزرگ‏ترین رویدادهای برای بشر، زندگی او در دنیاست. زندگی در دنیا، اولین تجربه‏ای است که آدمی به یاد دارد. اما نسبت وی با دنیا چیست؟ آیا وی صرفاً برای همین دنیا آفریده‏ شده است؟ دنیا همه‏ی زندگی اوست؟ آیا این تصور واقعیت هماهنگ است؟

اگر همه‏ی زندگی آدمی در این دنیا باشد، آیا تلاش‏ها، کوشش‏ها و فداکاری‏های او بیهوده نخواهد بود؟ آیا سختی‏ها و رنج‏ها و در نهایت مرگ، زندگی را به کام او تلخ نخواهد کرد؟ اصلا با این دیدگاه، گذران زندگی با هر وضعیتی، حتی در اوج تلخ، در نهایت پوچ و بی‏هدف جلوه نخواهد کرد؟

مگر نه اینکه با چنین اعتقادی، آدمی با گذر از هر مرحله از زندگی، احساس می‏کند که بخشی از زندگی‏اش را از دست داده است؟ بخشی از موجودیت و هویت خویش را؟ غیر از این است که در این صورت، پیری و ناتوانی ناشی از آن، برای او کمال نابودی و توأم با حسرت و اندوه فراوان خواهد بود؟

اما دین به ما می‏آموزد که نه دنیا همه‏ی هستی است و نه حیات آدمی محدود به این دنیاست. می‏‏آموزد که دنیا تنها قطعه‏ای از پازل‏ زندگی آدمی است و مقدمه و زمینه‏ساز حیات اصیل و پایدار وی. می‏آموزد که دنیا جایگاهی نیست که برای خود اصالت و دوام داشته باشد و در نتیجه، کمالش در فراهم بودن نعمت‏ها و امکانات معنی شود.

امام علی- درود خدا بر او باد- فرموده است: «دنیا برای غیر خود آفریده شده و برای خودش آفریده نشده است  [نهج‏البلاغه، حکمت 463].

و نیز فرموده است: «در دنیا حیات یافته، ولی برای آخرت آفریده شده‏اید»

[عیون ‏اخبارالرضا، ج1:‏ 298].

معرفت دنیا

پس باید دنیا را شناخت تا بتوان رابطه‏ی درستی با آن برقرار کرد. آنچه که این موضوع را برای ما جدی‏تر می‏سازد، پیوستگی این دو زندگی- دنیا و آخرت- است؛ این دو حیات از یکدیگر جدا نیستند. پیامبر- درود خدا بر او باد- در تعبیر جالبی فرموده‏اند: «دنیا مزرعه و کشتگاه آخرت است. یعنی اعمال ما چون بذرهایی هستند که در آن کاشته می‏شوند تا در مرحله‏ای دیگر به بار بنشینند.

در واقع، ایمان و اعتقاد پاک و درست و مطابق با واقع (و جهان‏بینی واقع بینانه)، و خلق و خوی پاکیزه، انسانی و منزه از حسادت و مکرها، حقد و کینه‏ها، و غل و غش‏ها، و نیز اعمال صالح که در جهت تکامل فرد و جامعه صورت گیرد، خدمت‏ها، اخلاص‏ها و امثال‏ این‏ها، سازنده‏ی حیاتی سعادتمندانه و جاوید برای انسان است. و بر عکس، بی‏ایمانی‏ها، بی‏اعتقادی‏ها، باورهای غلط، خلق و خوی‏های پلید، و خودخواهی‏ها، خودپرستی‏ها، خودبینی‏ها، ظلم‏ها، ستم‏ها و ریاکاری‏ها، رباخواری‏ها، دروغ، تهمت، خیانت، غیبت، سخن چینی، فتنه انگیزی، امتناع از عبادت و پرستش خالق و امثال این‏ها، موجب حیات بسیار شقاوت آلود برای انسان در جهان آخرت است.

ارزش نسبی دنیا

در نگاه دینی، به بی‏ارزش بودن دنیا به شکل‏های متفاوت‏ اشاره شده است. به عنوان نمونه، تشبیه‏اتی که در «نهج‏البلاغه» در مورد دنیا وجود دارند، به روشنی بر بی ارزش بودن دنیا دلالت دارند؛ تشبیه دنیا به لقمه‏ی نیم خورده (حکمت 456) لاشه‏ی گندیده (حکمت 151)، کوچک‏تر از پر کاه خشکیده (حکمت 224) و... اما این همه‏ی سخن نیست. مطالعه‏ی جامع سخنان امام علی- درود خدا بر او باد- نشان می‏دهد که بی‏ارزش بودن دنیا، نسبی است نه مطلق.

یعنی دنیا در مقایسه با نعمت‏های آخرت (حکمت‏ 114) و در برابر ارزش‏های دینی چون عدالت (خطبه‏ی 224) و در ازای کرامت انسانی (نامه‏ی 31) بی‏ارزش است.

یعنی دنیا ارزش ندارد که به خاطر آن کسی اصول اخلاقی و اجتماعی را از دست بدهد یا به خاطر منافع مادی دروع بگوید، خیانت کند، حقوق کسی را زیر پا بگذارد، پیمان شکنی کند و... به همین دلیل می‏بینیم که تعابیر دیگری در مورد دنیا در نهج‏البلاغه وجود دارند که برعکس، به ارزشمندی دنیا اشاره دارند؛ اینکه دنیا نمازگاه دوستان خدا، مصلای ملائکه، محل نزول وحی الهی و تجارت خانه‏ی دوستان خداست که در آن کسب رحمت کنند      [نهج‏البلاغه، حکمت 126].

حسین امینی پویا

تنظیم: بخش کودک و نوجوان

*************************************

مطالب مرتبط

بیایید با شخصیت شویم

وقتی پنجره باز است اتاقم بوی گل می گیرد.

تونل زندگی

هدف اصلی زندگی

همسایگی

لبخند بزن، زندگی را حس کن