جرم رئیس خانواده!
در راستای رسالت اطلاع رسانی صحیح و مطلوب سایت فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان ، یکی از عناوین مهم و جالب توجه که از اهمیت فراوانی در اجتماع ما به طور کلی و در جامعه جوان آن به خصوص خانواده های تازه تشکیل شده، برخوردار می باشد، موضوع حقوق و وظایف هر یک از اعضاء خانواده می باشد. وظیفه ی پدر خانواده که شوهر نیز تلقی می گردد ، مسئولیت مادر خانواده که همسر نیز می باشد ،وظایف فرزندان نسبت به والدین و نیز در رابطه ی با یکدیگر که باید در چهارچوب قواعد و آموزه های اخلاقی، قانونی و دینی قرار گیرند. وظایفی که در نهایت نقش هر یک از آنان را در این کانون اجتماعی (خانواده) رقم می زند.
با این وصف گاه برخی اعضاء این کانون مهم جامعه مرتکب اعمالی می شود که از وظایف شرعی و قانونی آنها بیرون بوده و بلکه جرم تلقی می گردد و هر چند تاسف ناشی از ارتکاب چنین رفتارهایی جداً مایه رنج و اندوه هر مسلمان و نگارنده نیز می باشد اما بررسی و مطالعه ی برخی از این اعمال مجرمانه نشان دهنده ی آن است که تبیین خوب اینگونه مسایل می تواند به طور جدی و قابل توجه به کاهش آن و در نتیجه سطح کیفی اخلاق و حقوق جامعه تأثیر مثبت گذارد.
هر چند براساس ماده 1105 قانون مدنی ایران، ریاست خانواده از خصایص شوهر محسوب می شود اما این مساله هرگز نمی تواند سبب شود که شوهر در خانواده نسبت به اعمال خود از مصونیت برخوردار گردد زیرا ریاست داشتن به معنای مصونیت نیست.
جرم توسط ریاست خانواده!
هر چند براساس ماده 1105 قانون مدنی ایران که اتفاقاً جزء موادی است که سالها قبل از انقلاب مورد تصویب قرار گرفته است ریاست خانواده از خصایص شوهر محسوب می شود اما این مساله هرگز نمی تواند سبب شود که شوهر در خانواده نسبت به اعمال خود از مصونیت برخوردار گردد زیرا ریاست داشتن به معنای مصونیت نیست بلکه به معنای مسئولیت (بیشتر و جدی تر) است. بر این پایه در راستای اصول بنیادین حقوق کیفری همچون اصل تساوی جرایم و مجازاتها، هرگونه اعمال ارتکابی توسط این عضو خانواده، همچون سایر اشخاص می تواند مورد تعقیب و پیگیری کیفری قرار گیرد. به عنوان مثال برخی اشخاص به اشتباه می پندارند که شوهر بدون اجازه و برخلاف رضایت همسرش می تواند در همه ی امور وی مثل چگونگی اداره ی اموال او دخالت نماید و در آنها تصرف نماید. همینطور ممکن است برخی بپندارند که پدر در خانواده حق دارد از اموال فرزندان خود بدون رضایت ایشان برای خودش بردارد! یا... در حالیکه هیچکدام از این پندارها صحیح نمی باشد؛ بلکه برخی از آنها چنانچه با علم و عمد صورت بگیرد ، جرم تلقی می شود و فاعل آن مجرم خواهد بود، در بسیاری از پرونده های کیفری دادسراها و دادگاه ها ( چه در تهران و چه در شهرستانها) مصادیق بی شماری از اینگونه مسائل قابل مشاهده است.
یکی از این مصادیق قابل توجه و بارز در خصوص جرایم شوهر در محیط خانواده بواسطه طرز صحبت و عتاب و خطاب وی با بکار گیری الفاظ است که توسط وی به همسر یا فرزندان صورت می گیرد. در واقع هر چند تربیت و ارشاد در این کانون اجتماعی بخش عمده ای از وظایف و اختیارات شوهر و پدر را تشکیل می دهند و هیچکس نمی تواند منکر آن شود ،همینطور انجام بسیاری از کارها از ناحیه اشخاص فاقد تربیت صحیح اسلام حقیقی (شیعه) که تصورشان از مسئولیت تربیت و پدری، تنها زورگویی و تحمیل کارهای شخصی و سلایق خویش است، هرگز در محدوده ی عشق و محبت نمی گنجد. بر این پایه به عنوان مثال عبارتهایی همچون چرا لباسهای مرا نشسته ای یا اتو نکرده ای؟! (به همسر) یا عبارتهای توهین آمیز دیگر و مشابه آن از مصادیق جرایم گونه گونی تلقی می گردد که حقیقتاً دارای مجازاتهای شرعی و قانونی می باشد.
به امید اصلاح هر چه بیشتر جامعه و اینکه بتوانیم طی مقالاتی پیرامون جرایم گونه گون بویژه در محیط خانواده ، در اصلاح خود و اطرافیان پیرامون خویش جامعه ای نیکوتر و لایق بسازیم.
زهرایی - کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی
تنظیم برای تبیان :داوودی