تحلیلی اجتماعی از صله رحم

نویسنده : سید حسین شرف الدین

انتشارات : دفتر تبلیغات اسلامی حوزه ی عملیه ی قم

فصل اول: کلیاتی از ابعاد فقهی صله و قطع رحم

- کلیاتی از ابعاد فقهی صله و قطع رحم

- مفهوم صله و قطع

- وجوب صله ی رحم

- آیات

- روایات

- ویژگی های وجوب صله

- حرمت قطع رحم

- آیات

- روایات

- معیارهای کلی حاکم بر روابط اجتماعی

1- قسط و عدل

2- احسان

3- تقدم مصالح معنوی بر مادی

4- سلسله مراتبی بودن حقوق و تکالیف

- تحلیل روابط خویشاوندی بر اساس اصول مذکور

- صله ی واجب و مستحب

- حکم صله در فرض ضرر و حرج

- ذکر برخی نکات کلی

- مصادیق صله و قطع

1- انفاق زبانی

2- انفاق فعلی

3- انفاق قلبی

4- انفاق مال

- تحقق قطع

- مصادیق رحم

- سلسله مراتبی بودن ارحام

- اولویت و تقدم والدین

- تقدم حق مادر

- کلامی از افلاطون

- قطع قاطع

- ارحام کافر و فاسق

- آیات

- روایات

- ادله قطع ارحام محارب

نهی از مؤدت و دوستی با کفار

فصل دوم: انواع و سطوح شبکه خویشاوندی

- مقدمه

- مفهوم رحم

- خانواده

- عشیره و خویشاوند

- انواع خویشاوندی

1- خویشاوندی نسبی یا زیستی

2- خویشاوندی سببی

- نظام خویشاوندی رومی و عربی

3- خویشاوندی رضاعی

4- خویشاوندی تـَبـَنّی (فرزند خواندگی)

5- خویشاوندی توتمی یا همخونی آرمانی

6- خویشاوندی تعمیدی

7- روابط خویشاوندی دیگر

- قبیله

- دودمان

- طایفه یا کلان

- قوم

- ملت

- امت

فصل سوم: ارحام روحانی

- ارحام روحانی

- پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و ائمه معصومین علیه السلام

- علمای ربانی

- مؤمنان صالح

- سادات

فصل چهارم: صله و قطع رحم در آیات و روایات

- صله و قطع رحم در آیات

- توصیف رحم در روایات

1- مشتق از نام خداوند

2- پرتوی از رحمت حق

3- اولین ناطق در روز قیامت

4- شافع روز جزا

5- انطباق کامل یا ارده حق

6- دارای حق بلا معارض

- توصیف صله و رحم

1- خداوند به رعایت آن فرمان داده است

2- از جمله واجبات الهی است

3- خداوند از آن باز خواست می کند

4- پرتوی از عنایت حق تعالی

5- از سنت های کهن در ادیان الهی است

6- پیامبران الهی بدان سفارش کرده اند

7- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله و ائمه اطهار بدان سفارش کرده اند

8- سیره حضرت علیه السلام بر آن استقرار یافته است

9- سیره ائمه اطهار علیه السلام بر آن استقرار یافته است

10- ائمه در رعایت آن بر دیگران سبقت جسته اند

11- طاعت ائمه علیه السلام است

12- از جمله غایات رسالت است

13- جزء ره آورده های اسلام است

14- از جمله عهود اسلام از مؤمنان است

15- علامت دینداری است

16- بهترین خصلت مؤمن است

17- شرط دینداری است

18- محبوب ترین عمل مؤمن است

19- افضل اعمال است

20- بهترین اخلاق در دنیا و آخرت است

21- از نشانه های تقواست

22- از نشانه های خردمندی است

23- جزء جنود عقل است

24- زکات اعضاست

25- قرض الحسنه است

26- منت گذاری در آن مذموم است

27- رعایت کنندگان آن ممدوح شمرده شده اند

28- توفیق انجام دادن آن از جمله در خواست های مؤمن است

29- بالاترین مروّت است

30- زکات توانگری است

31- زینت نعمت هاست

32- از نشانه های سخاوتمندی است

33- مجوزی برای در اختیار داشتن برخی نعمت هاست

34- در قطع آن مقابله به مثل جایز نیست

35- پاداش فراوان دارد

36- باعث مزیت سایر عبادات می شود

37- از مصادیق بارز قرض الحسنه است

38- موجب حفظ و ابقای نعمت هاست

39- مایه سکونت و آرامش است

40- مال حلال باید در راه آن مصرف نمود

- آثار و کارکردهای صله رحم

1- زیادت عمر

2- به تأخیر افتادن اجل

3- زیادت رزق

4- زیادت مال

5- زیادت نعمت

6- رفع فقر

7- آبادانی سرزمین

8- تأمین سلامت در جمیع امور

9- تکثیر جماعت

10- ایجاد تعاطف میان خویشان

11- افزایش محبت در میان خویشان

12- جلب حمایت خویشان

13- امکان بهره گیری از سرمایه های وجودی خویشان

14- اندوهناک شدن دشمنان

15- رسوا شدن دشمنان

16- سلامت بدن

17- آرامش روانی

18- مصونیت از گناه

19- تزکیه اعمال

20- رفعت اعمال

21- پالایش روح

22- نیکویی اخلاق

23- افزایش مهتری در جامعه

24- ایجاد روح سخا ( سخاوتمندی)

25- بخشش گناهان

26- مشمول رحمت حق شدن

27- برخورداری از رزق الهی

28- تأمین حوایج دنیوی

29- حفاظت نعمت ها

30- زیادت پاداش ویژه

31- تقویت دین

32- توفیق برخورداری از نور هدایت حق

33- تقرب به حق تعالی

34- رهایی از ابتلا به مرگ ناگوار

35- تقدس یافت مرگ

36- آسان شدن سکرات موت

37- تسهیل حسابرسی در قیامت

38- تخفیف عقاب

39- رهایی از عذاب جهنم

40- استحقاق راه یابی به بهشت

41- استحقاق وصول به درجات خاص بهشت

- توصیف قطع رحم

1- ضایع کردن امر خدا

2- نشانه کفران نعمت

3- نقض عهد الهی

4- فساد در زمین

5- معصیت کبیره

6- نشانگر بدی آداب و آیین

7- زشت ترین خصلت

8- از گناهان رایج دوران جاهلیت

9- زمینه ای جهت تجدید رسالت ها

10- از گناهان عصر غیبت

11- بر حذر داشتن است از ارتکاب آن

12- اجابت نشدن دعا برای تحقق آن

13- منعقد نشدن سوگند بر قطع رحم

14- لازم الوفاء نبودن نذر مبنی بر قطع رحم

15- از جمله ظلم های اعراب بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله

16- شکوه از قریش به علت ارتکاب آن

17- توبیخ قاطعین

18- لزوم اجتناب از آن در هر حال

19- زایل شدن اثر اعمال

20- پذیرفته نشدن صدقات

21- دردی ناگوار

- آثار و کار کردهای قطع رحم

1- کاهش عمر

2- کاهش جماعت (خویشان یا مطلق)

3- انقطاع نسل

4- مرگ مردان (احتمالاً = انقطاع نسل)

5- فنا و نابودی سریع

6- از میان رفتن رشد و توسعه

7- قرار گرفتن اموال در دست نااهلان

8- ابتلا به فقر

9- ابتلا به مال اندوزی

10- از میان رفتن نعمت ها

11- ابتلا به نقمت ها

12- ابتلا به عقوبت آن در دنیا

13- ابتلا به سیه روزی و ظلمت

14- قحطی و خشکسالی

15- ویرانی بلاد

16- از دست دادن ایمان مذهبی

17- بی اثر شدن اعمال نیک

18- اجابت نشدن دعوات

19- تنزل یافتن شأن و مرتبه

20- ابتلا به حزن و اندوه

21- محرومیت از حمایت خویشان

22- از دست دادن مقبولیت اجتماعی

23- مغلوب دشمنان شدن

24- از میان رفتن آسایش و راحتی

25- محرومیت از ورود به بهشت

26- محرومیت از نعمت های بهشتی

27- مشمول لعن حق تعالی شدن

28- مشمول لعن و نفرین جمیع رسولان و ملائکه مقرّب شدن

29- مبغوض شدن در درگاه حق

30- محروم شدن از رحمت حق تعالی

31- خسران در دنیا و آخرت

32- نزول بلایا

33- ابتلای سریع به عقوبت در دنیا و آخرت

34- منع از نزول ملائکه رحمت

- توصیف برّ به والدین

1- حق آنها مشتق از حق خداست

2- طاعت خدا و نشانه معرفت به اوست

3- خداوند بدان فرمان داده است

4- افضل اعمال است

5- اهمیت آن از همه عبادات بالاتر است

6- مهمترین وظیفه است

7- اهمیت آن از جهاد بالاتر است

8- بالاترین حقوق است

9- نظر به آنها عبادت است

10- شکر گذاری از آنها، شکرگذاری خداست

11- موجب نیکی به فرزندان می شود

12- برّ به آنها بعد از مرگ نیز الزامی است

13- پاداش آن سریع الوصول است

14- برّ به والدین گناهکار نیز واجب است

15- برّ به والدین مشرک نیز واجب است

- آثار برّ به والدین

1- طول عمر

2- آسان شدن مرگ

3- زیادت رزق

4- دریافت پاداش زیاد

5- جلب مغفرت حق

6- بخشش گناهان

7- وصول به بهشت

8- جلب رضای حق

9- ورود به اعلی علیین

10- جلب دعای والدین

11- همنشینی با ابرار

- توصیف عاق والدین

1- خدا از آن نهی کرده است

2- از گناهان کبیره است

3- عقوبت آن سریع الوصول است

4- اختصاص به زمان حیات والدین ندارد

- آثار عاق والدین

1- محرومیت از رحمت حق

2- کاهش جمعیت

3- گرفتار شدن به ذلت

4- سلب توفیقات

5- ناگوار شدن زندگی

6- قبول نشدن طاعات

7- تیره شدن هوا

8- مشکل شدن مرگ

- موقعیت والدین در کام امام سجاد علیه السلام

فصل پنجم: صله و قطع رحم در برخی ادیان و آیین های مذهبی پیشین

- صله و قطع رحم در تورات و انجیل

- صله و قطع رحم در تلمود

- تعالیم کنفوسیوس حکیم

- خویشاوندی در آیین زردشت

فصل ششم: تحلیل آثار و کارکردهای صله رحم

- تحلیل آثار و کارکردهای صله رحم

1- زیادت عمر

2- زیادت مال

3- فع فقر

4- آبادی سرزمین

5- تأمین سلامت در جمیع امور

6- تکثیر جماعت

7- افزایش محبت میان خویشان

8- جلب حمایت خویشان

9- اندوهناک شدن دشمنان

10- سلامت بدن و آرامش روان

11- زدودن از خود بیگانگی

12- مصونیت از گناه

13- تزکیه اعمال

14- افزایش مهتری در جامعه

15- ایجاد روح سخا

16- بخشش گناهان

17- مشمول رحمت حق شدن

18- رفع مشکلات و گرفتاری ها

19- تقویت دین

20- آسان شدن حساب در قیامت

21- استحقاق راهیابی به بهشت

فصل هفتم: اهمیت و جایگاه شبکه خویشاوندی از دیدگاه جامعه شناسان

- اهمیت و جایگاه شبکه خویشاوندی از دیدگاه جامعه شناسان

فصل هشتم: نقش دین در ایجاد و تحکیم روابط اجتماعی

- نقش دین در ایجاد و تحکیم روابط اجتماعی

فصل نهم: علل ضعف و قطع ارتباطات خویشاوندی

1- ضعف اعتقادات مذهبی

2- آگاه نبودن به حقوق و تکالیف متقابل

3- تحصیلات و تقسیم کار تخصصی

4- تحرک اجتماعی

5- تحرک جغرافیایی

6- حاکمیت عقاید و باورهای متعارض

7- خوف از بروز حوادث ناخوشآیند

8- کثرت گروه های ثانوی

9- ازدواج های برون فامیلی

10- تکاپوی زیاد و کثرت ارتباطات برونی

11- غلبه عقلانیت ابزاری

12- از دست دادن بسیاری از کارکردها

13- کوچک شدن فضای مسکونی

14- پر هزینه بودن برخی ارتباطات

15- تجارب اجتماعی

16- انحراف و کجروی