حضرت معصومه عليهاالسلام و قم در نگاه امام خميني(ره)
از ضريح چشمان آشنا
از هر سو كه به شهر قم پا مىگذاريم، گنبد نورآفرين و طلايى كريمه اهلبيت عليهم السلام برابر ديدگان، دل آرايى مىكند و قم را زينت مىبخشد. اين خطه، خط دينباورى و ديندارى را از رهبران الهى گرفته است. شهرى شهره است كه نامش در معراج شنيده شده و عطر يادش از گلواژههاى معصومان عليهم السلام به مشام جان رسيده است. وجود عالمه آل طاها، عظمتى افزون بدان بخشيده، قم را ولايتى كرده كه همه مردمانش اهل «ولايت»اند. و ديگر شهرها غبطه والايىاش را مىخورند. اين همه از بركات كريمه اهلبيت عليهمالسلام است. او چون كوثرى در كوير خط سبز سعادت و رستگارى ترسيم كرده و دلهاى عاشق را از گوشه و كنار سمت اين شهر كشانده است.
در اين مطلب قصد داريم از ضريح چشمان امام خميني، آن عزيز سفر كرده، به حضرت معصومه عليهاالسلام و قم نگاهى دوباره بيافكنيم و قطراتى از امواج معرفت امام(ره) را نصيب خود بسازيم. در اين بازنگرى، از واژههاى زيبايى كه در ساليان بسيار از غنچه لبان آن انسان آسمانى بيرون تراويده، استفادهمىكنيم؛ واژههاى نورانى رهبرى كه همواره خود را «قمى» و اهل قم مىدانست، به اين شهر افتخار مىكرد و عالمان آن را در تمامى جهان نمونه مىديد.
قم؛ خانه آل محمد و حرم اهل بيت عليهم السلام
«آشيانه آل محمد و پناهگاه شيعيان» لقبى قدسى است كه امام کاظم عليه السلام به شهر قم داده است. حضرت موسى بن جعفر عليهماالسلام قم را ديارى خوانده كه خداوند شر دشمنان و هرگونه بدى و آزارى را از شيعيان آن دور مىكند. فرزند فرزانه امام موسى بن جعفر عليهماالسلام، رهبر كبير انقلاب، با الهام از اين سخن فرمود:
«از يزيديان جز اين انتظارى نيست كه به حريم كشور اسلامى ما و به ملت پيرو امام زمان و حتى به خانه آل محمد عليهم السلام يعنى قم تجاوز نمايند... .»
از معصومان عليهم السلام علتها و تفسيرهاى مختلفى در باره نام قم بيان شده است؛ اما آنچه فلسفهاى برتر در علت نام قم بيان شده است؛ قيام و نهضت اين شهر مقدس است. از ديرباز بيرق مبارزه عليه ستمگران، در اين شهر بر پا بوده است. از اينرو، دشمنان بغضى ديرينه نسبت به مردم، حوزه و شهر قم داشتهاند.
پيش از ميلاد كريمه اهلبيت عليهم السلام حضرت معصومه عليهاالسلام، امام صادق عليه السلام در سخنانى تابناك فرمود:
«به زودى بانويى از فرزندان من كه فاطمه نام دارد در آنجا (قم) دفن مىشود. هر كس او را زيارت كند، بهشتبر او واجب مىشود.»
سپس قم را «مركز شيعيان» و «حرم اهلبيت عليهم السلام» ناميد و حرم خدا را مكه، حرم رسول خدا را مدينه، حرم ولىخدا على(عليه السلام) را كوفه معرفى كرد و فرمود: «حرم ما نيز قم است.»
حضرت امام خمينى(ره) در سخنانى، كه در جمع گروهى از مردم مختلف قم بيان فرمود، بيش از بيست صفت ارزشمند در باره اين شهر، حوزه علميه قم و مردم آن به كار برد: «قم حرم اهلبيت است. قم مركز علم است. قم مركز تقواست. قم مركز شهادت و شهامت است. از قم علم به همه جهان صادر شده است و مىشود؛ و از قم شهادت به همه جا صادر مىشود. قم شهرى است كه در آن ايمان و علم و تقوا پرورش يافته و از آن وقتى كه قم بوده است. قم از زمان ائمه اطهار عليهم السلام مورد توجه اسلام بوده است؛ و از قم تقوا، شجاعت، شهامت و همه فضايل به همه جا صادر مىشود و صادر خواهد شد.
علمايى كه در قم من ادراك كردهام، كسانى بودند كه در دنيا نمونه بودند. در علم و در تقوا و من اميدوارم كه ادامه پيدا كند اين علم و تقوا در شهر شما تا زمان ظهور امام زمان سلام الله عليه... .»
امام خميني در فرازى ديگر، شوق سرشار خود به قم و ساكنانش را چنين بيان مىكنند:
«من هر جا باشم قمى هستم و به قم افتخار مىكنم. دل من پيش قم است و قمى و دل من پيش همه اهل تقواست و همه كسانى كه به اسلام خدمت مىكنند. من گرچه از قم مع الاسف تا يك مقدارى دور هستم، لكن به حسب قلب نزديكم. سلام من را به اهل قم برسانيد و از همه شما اميدوارم كه اين نهضت را به آخر برسانيد.»
قم؛ شهر قيام و نهضت
امام صادق عليه السلام فلسفه نام قم را چنين بيان فرموده است:
«از آنجا كه اهل قم با قائم آل محمد(صلي الله عليه و آله) همراه مىشوند، با او قيام مىكنند، او را يارى مىكنند. و استوار و پابرجا مىمانند، اين خطه را «قم» ناميدهاند.»
از معصومان عليهم السلام علتها و تفسيرهاى مختلفى در باره نام قم بيان شده است؛ اما آنچه فلسفهاى برتر در علت نام قم بيان شده است؛ قيام و نهضت اين شهر مقدس است. از ديرباز بيرق مبارزه عليه ستمگران، در اين شهر بر پا بوده است. از اينرو، دشمنان بغضى ديرينه نسبت به مردم، حوزه و شهر قم داشتهاند. امام راحل(ره) در سخنى كوتاه، قم را شهرى هميشه پيشقدم در نهضت معرفى مىكند و مىفرمايد:
«من در اين حالى كه هستم و ملاحظه مىفرماييد، كمتر موفق شدم كه برادرهاى قمى خودم را از نزديك ببينم و آن علاقهاى كه به اين جوانها دارم... علاقه خودم را به آنها تقديم كنم. اين مسئله بايد براى همه ملت، توجه به آن بشود كه امروز اين مملكت به دست تواناى شماها - و مبداء آن از قم بود به دست شما افتاده است... بايد خودتان به فكر آن باشيد.
از قم علم منتشر مىشود. از قم قدرت منتشر مىشود. قم نمونه بود و من مفتخرم كه در قم هستم. من 15 سال يا قدرى بيشتر از شما دور بودم؛ لكن دلم اينجا بود. با شما بودم. شما غيرتمندان، شما پاك جوانان سرمشق همه شديد.
قم هميشه پيشقدم در امور بوده است.» اين ويژگى پرفروغ سبب شد تا آن رهبر فرزانه، در روز ورود خود به اين شهر، قم را «نمونه» و محل انتشار «دانش» معرفى كند و بفرمايد:
«از قم علم منتشر مىشود. از قم قدرت منتشر مىشود. قم نمونه بود و من مفتخرم كه در قم هستم. من 15 سال يا قدرى بيشتر از شما دور بودم؛ لكن دلم اينجا بود. با شما بودم. شما غيرتمندان، شما پاك جوانان سرمشق همه شديد.»
آرى:
شهرها انگشترند و قم نگين قم هماره حجت روى زمين
مرقد «معصومه» چشم شهرها مِهر او جانهاى ما را كهربا
«حوزه قم» هالهاى بر گرد آن فقه و احكام خدا را مرزبان
قم هميشه رفته راه مستقيم بوده در مهد هدايتى مقيم
قم نمىبيند مگر خواب قيام تيغ قم بيگانه باشد از نيام
شهر خون، شهر شرف، شهر جهاد شهر فقه و حوزه، علم و اجتهاد
هر كجا را هر چه سيرت دادهاند اهل قم را هم بصيرت دادهاند
نقطه قاف قيامند اهل قم برق تيغ بىنيامند اهل قم
انتشارات شهر قم
انتشارات هر مرز و بوم نشان روشنى از رشد، آگاهى و بينش مردم آن سرزمين است. آنگاه كه تعداد روزنامهها، مجلات، كتابها و ديگر نوشتارهاى مفيد و انسانساز يك جامعه افزايش يابد، شمار جرائم، قتل، غارت و جنايت و دادگاهها و زندانها كاستى مىپذيرد.
بىشك وقتى بسيارى نشريات به سعادت و سلامت جامعه مىانجامد كه با انگيزهاى مصلحانه و براى گشودن گرههاى فكرى فرهنگى گروههاى مختلف به ويژه جوانان، تدوين و منتشر شود، در غير اين صورت به سان تيغ دادن در كف زنگى مست خواهد بود.
حضرت امام(ره)، با توجه دادن همگان به انتشارات شهر قم، اين قداست را عمق بيشترى بخشيده، مىفرمايد:
«تبليغات بايد بر اساس معنويات باشد. معنويات اساس اسلام است... توجه داشته باشيد كتابها و چيزهاى ديگرى كه از قم منتشر مىشود غير از كتابهايى است كه در ساير شهرها منتشر مىشود. قم شهر علم و اسلام است. اگر خطايى از قم منتشر شود در دنيا عَلَم مىشود. اين موضوع هم بايد مورد توجه باشد كه از قم چيز خلافى منتشر نشود. خداوند به همه شما توفيق دهد.»
تبليغات بايد بر اساس معنويات باشد. معنويات اساس اسلام است... توجه داشته باشيد كتابها و چيزهاى ديگرى كه از قم منتشر مىشود غير از كتابهايى است كه در ساير شهرها منتشر مىشود. قم شهر علم و اسلام است. اگر خطايى از قم منتشر شود در دنيا عَلَم مىشود. اين موضوع هم بايد مورد توجه باشد كه از قم چيز خلافى منتشر نشود. خداوند به همه شما توفيق دهد.
بانوان قم
نگاه تيزبين رهبرى، دقيق و حساس است و از بلنداى بصيرت به يكايك افراد و صحنهها مىنگرد. حضرت امام(ره)، كه از آغاز نهضت بر حضور تمامى گروهها به ويژه بانوان در خروش ميليونى مردمى تاكيدى شايان داشت، حضور زنان قم را در نهضت، چشمگير مىشمرد و مىفرمود:
«نام بزرگ ملت ايران در عالم به رشد سياسى ثبت شد. نام بزرگ قم در بين ايران به رشد سياسى و فعاليت و جانفشانى در تاريخ ثبت شد. نام بزرگ چهار مردان در فداكارى و جاننثارى در تاريخ عالم ثبت شد. نام بزرگ بانوان ايران ثبت شد. نام بزرگ بانوان قم ثبت شد. نام بزرگ بانوان چهارمردان ثبت شد. بانوان قم و بانوان چهارمردان پيشرو اين نهضت اسلامى بودند. رشد سياسى خودشان را اثبات كردند. نهضت را راهنمايى كردند.
شما رهبران اين نهضت هستيد. بانوان رهبر نهضت ما هستند. ما دنباله آنها هستيم. من شما را به رهبرى قبول دارم و خدمتگزار شمايم. خداوند شما را براى اسلام حفظ كند.»
«من بايد تشكر كنم از اهالى قم و از بانوان معظم قم كه در يك همچو اوقاتى كه ما گرفتار ابرقدرتها و قدرتهاى فاسد هستيم و ايران از هر طرف مورد حمله آنها هستند، شما بانوان در پشت جبهه آن فعاليتى را مىكنيد كه آن سلحشوران در جبههها... اين يك امرى است كه بسيار مورد تشكر است و بسيار ارزنده است و در پيش خداى تبارك و تعالى ارزندگى شايان دارد.»
منبع:
ماهنامه كوثر، ش 31، احمد لقمانى .