گزارشي از سه دهه فعاليت‌ تفسيري جمهوري اسلامي ايران (2)

اشاره:

تفسير قرآن كريم از جمله علومي است كه از مراحل اوليه تشكيل اسلام به آن توجه شده است به طوري كه در هر قرن تفاسير متعددي از سوي علماي اسلامي تأليف مي‌شد كه بخشي از آن به مفسران شيعه اختصاص دارد. بعد از انقلاب اسلامي نيز اين امر بيش از پيش مورد اهتمام علما و حمايت جمهوري اسلامي ايران قرار گرفت به شكلي كه در هر سال تفاسير متعددي از علما و انديشمندان ايران اسلامي منتشر شد؛ از اين رو براي توجه بيشتر به اين مسئله، گزارشي جامع از مجموعه تفاسير منتشر شده در طي حيات سي ساله انقلاب اسلامي ارائه مي‌شود.

معرفي تفسير "دهاق تسنيم"

تفسير تسنيم، که نام کامل آن"دهاق تسنيم" است تأليف آيت‌الله‌العظمي جوادي آملي به زبان فارسي است كه در آن براي هر آيه چهار مرحله در نظر گرفته شده است كه عبارتند از: گزيده تفسير، تفسير آيه، لطايف و اشارات و بحث روايي. تاكنون 16 جلد از اين تفسير منتشر شده‌است. جلد اول تفسير تسنيم در دو بخش نگارش يافته‌است كه بخش نخست آن به شيوه تفسيري و مشرب مفسر به قلم خود ايشان مي‌پردازد و بخش دوم سوره حمد را تفسير مي‌كند. جلد دوم تفسير تسنيم، آيات 1 تا 29 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و پس از معرفي ذلك الكتاب ، به روشني و وضوح قرآن و معارف و حكم آن مي‌پردازد و سپس شاخصه‌هاي متقين را شمارش مي‌كند و اوصاف مذموم منافقين را ذكر مي‌كند. جلد سوم تفسير تسنيم، آيات 30 تا 39 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و به جايگاه انساني و مقام خلافت الهي مي‌پردازد همچنين دربردارنده مباحثي چون ويژگي‌هاي جعل خليفه، پرستش فرشتگان و پاسخ خداوند، جدايي ناپذيري خلافت از انسان كامل، تعليم بي‌واسطه اسما به آدم، شرط دستيابي به اسماء الله، برتري مطلق انسان كامل بر فرشتگان، راه نفوذ شيطان و... است.

جلد چهارم تفسير تسنيم، آيات 40 تا 61 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و متضمن بيان نعمت‌هاي ارزاني شده بر بني‌اسرائيل و ناسپاسي آنان است، همچنين دربردارنده مباحثي چون عهد و پيمان، صبر، استقامت، شفاعت، ظلم و... است. جلد پنجم تفسير تسنيم، آيات 62 تا 103 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و ادامه داستان قوم لجوج و عنود بني اسرائيل را پي مي‌گيرد، همچنين دربردارنده مباحثي چون معرفي صائبان و يهود، تبيين داستان بقره بني‌اسرائيل، روح القدس، سحر و حقيقت آن، قساوت قلب و آثار آن و... است. جلد ششم تفسير تسنيم، آيات 104 تا 126 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و به ادامه داستان بني‌اسرائيل مي‌پردازد، همچنين دربردارنده مباحثي چون نسخ و انساي الهي، انحصار طلبي يهود و نصارا، وجه خدا و مصاديق آن، تقواي الهي، تشابه فكري كافران، آزمون‌هاي پيامبران، نعمت كعبه، دلپذيرترين نعمت و... مي‌باشد و لد هفتم تفسير تسنيم، آيات 127 تا 157 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده موضوعاتي چون فلسفه بعثت، ابراهيم، تحويل قبله و... است.

جلد هشتم تفسير تسنيم، آيات 158 تا 173 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون تنزه خداوند سبحان از وحدت عددي، براهين اثبات خداوند، وجوه گوناگون اختلاف شب و روز، تحقير ضمني بت‌پرستان، تبديل محبت به عداوت، پاسخ مشترك مشركان به دعوت پيامبر اسلام و ... است. جلد نهم تفسير تسنيم، آيات 174 تا 195 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردانده مباحثي چون حكمت دفاع، سپاه عام و سپاه ويژه خدا، بارزترين مصداق فتنه، وجوب اطاعت ار رهبر عادل، فرق بين شهادت و القاي در تهلكه و ... مي‌باشد و جلد دهم تفسير تسنيم، آيات 196 تا 217 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون اهميت حج، استقلال حج و عمره،ظرف زماني حج، وقوف در مشعر و افاضه منا، ياد خدا با عنوان دعا،حج سفر ياد حق و ... است.

جلد يازدهم تفسير تسنيم، آيات 218 تا 252 سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون درجات هجرت و جهاد،اميد به رحمت الهي، راز تعبير به رجا، معاشرت مصلحانه با يتيمان، بررسي ادله حرمت نكاح با اهل كتاب،اخلاق پشتوانه اجراي احكام، رعايت تقوا در خانواده،هماهنگي انذار و تبشير و ... مي‌باشد. جلد دوازدهم تفسير تسنيم، آيات 253 تا آخر سوره بقره را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون بزرگداشت پيامبران، مشيت الهي و اختيار انسان،تفاوت نظام دنيا و نظام آخرت، حيات ذاتي خدا، دين حافظ انسان و ... است. جلد سيزدهم تفسير تسنيم، آيات1 تا 30 سوره آل‌عمران را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون آغاز سوره با توحيد، خاستگاه حيات و پايندگي عالم غيب و شهادت، صورت‌گري و سيرت‌بخشي، راز كاربرد متشابه در قرآن و... مي‌باشد. جلد چهاردهم تفسير تسنيم، آيات 31 تا 85 سوره آل‌عمران را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون از محب تا محبوب حق شدن، رابطه محبت با معرفت و اطاعت، پاداش محبت و تبعيت، علت عدم محبوبيت، گزينش بر اساس شايستگي، معناي شنوا و دانا بودن خداوند، ذكر كثير و تسبيح، تسبيح پيامبر و امت، مقايسه مريم و يوسف، رسالت جهاني مسيح و ... مي‌باشد.

جلد پانزدهم تفسير تسنيم، آيات 86 تا 150 سوره آل‌عمران را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون هدايت ويژه الهي پي از هدايت عام تشريعي، راز لعن همه عالم به كافر، حكم توبه مرتد، جبران ناپذيري كفر، مقام ابرار، افراط در انفاق، نشاني از اعجاز پيامبر، لزوم پيروي از دين حنيف، كعبه بركت جهاني، آميختگي موعظع و استدلال، هماهنگي تبشير و انذار و ... مي‌باشد و جلد شانزدهم تفسير تسنيم، آيات 151 تا 200 سوره آل‌عمران را مورد بحث، تبيين و تفسير قرار مي‌دهد و دربردارنده مباحثي چون تسلط خداوند بر قلبها، شرط نصرت الهي و پيروزي، تفاوت و تعدد عفو شدگان، مصداق مبتلايان به ظن جاهلي، نقش رحمت الهي در سيره پيامبر، شيطان عامل خواري، حيات برزخي شهيد، براهين حرمت بخل، معناي اختلاف شب و روز و... است.

لازم به ذكر است كه اين تفسير همچنان ادامه داشته و به طور مداوم به همت مؤسسه اسرا در حال تدوين و انتشار است. البته اين عالم شيعي تفسير ديگري به نام «تفسير موضوعي قرآن كريم» نيز نگاشته است.

با تصرف و تلخيص از خبرگزاري قرآني ايران