تجسم شیطان به صورت انسان باطل است

سریال‌های پخش شده در ماه مبارك رمضان علاوه بر اینكه به دلیل تعددشان وقت مردم را می‌گیرد و آنان را از عبادت كه جایگاه مهمی در ماه مبارك رمضان دارد باز می‌دارد، از لحاظ محتوایی نیز دارای اشكالات عمده‌ای است.

متأسفانه در سریال «اغماء» كه به مسأله شیطان پرداخته است مفهوم صحیحی ارائه نمی‌شود. چرا كه اگر قرار است شیطان همانند انسان‌ها مجسم شود و با دیگران در تماس باشد، سنگ روی سنگ بند نمی‌شود. اگر قرار باشد شیطان در قالب «من» درآید و پهلوی یكی از دوستان من برود و خلافی انجام دهد و متقابلاً شبیه دوست من برای بنده جلوه كند و به كار خلافی دعوت كند، نظم و نظام جامعه بر هم می‌خورد. اینكه گمان كنیم شیطان می‌تواند به صورت انسان‌های شناخته شده مجسم شود و با انسان رابطه برقرار كند و دستورالعمل صادر كند دیدگاهی باطل است و اگر چنین نظری واقعیت داشته باشد، اجتماع از هم پاشیده می‌شود. البته نباید داستان‌های انبیاء را كه در آن شیطان برای آنان به صورت انسان مجسم شده است را ملاك وضعیت دیگران قرار دهیم، ضمن اینكه وضعیت شیطان در قبل و بعد از اسلام متفاوت شده است.

روایت است كه پس از بعثت پیامبر اكرم‌(ص) دست و پای شیطان بسته شده و شاید كه یكی از مصادیق این دست و پا بسته شدن، عدم توانایی تجسیم او بوده باشد. ممكن است عده‌ای توجیه كنند و بگویند كه گاهی شیطان از كانال‌ دیگران انسان را گمراه می‌كند. ولی باید گفت این مسأله غیر آن است كه شیطان به صورت انسان مجسم شود. مطلب مذكور بدان معنی است كه شیطان فردی را فریب می‌دهد و سپس از طریق زبان و فعل او دیگران را گمراه می‌كند نه آنكه شیطان لباس آن فرد را بپوشد و در قالب آن فرد مجسم شود. اگر شیطان این قدرت را داشته باشد، پس باید بتواند در قالب اشخاص معتبر سیاسی، فرهنگی و غیره درآید و به كارهای عجیب و غریب دست بزند كه اگر چنین شود قطعا جامعه ملتهب خواهد شد. زیرا كه مردم خواهند گفت فلان شخصیت سیاسی را مثلاً دیدم كه فلان چیز را می‌گفت در حالی كه آن شیطان مجسم در لباس فرد مذكور بوده است. سریال«اغماء» القائات نامناسبی در مخاطب قرار می‌دهد، در این سریال، شیطان به آن پزشك توصیه می‌كند كه افراد خاص را معالجه كند و پس از معالجه هم آنان سلامت خود را باز می‌یابند. در حالی كه در اجرا به گونه‌ای نمایش داده شده است كه آن افراد پس از معالجه با وجود اینكه گذشته خوبی داشته‌اند، از این به بعد از افراد و عوامل شیطان می‌شوند. این قضیه این شبهه را القاء می‌كند كه خداوند می‌خواهد عمر عده‌ای تمام شود. ولی شیطان مانع شده و آنان را از مرگ نجات داده و بعد از آن بر آنان مسلط می‌شود.

من متأسفم از اینكه در بسیاری از سریال‌ها و فیلم‌های ایرانی از جذابیت‌های ارتیك جهت چاشنی استفاده می‌شود، قالب‌های عشقی و عاشقی قبل و بعد از ازدواج در فیلم‌ها به طور افراطی ظهور پیدا كرده است و این حیای جامعه را از بین برده است. در سریال اغماء با اینكه به موضوع اثر هیچ ربطی ندارد، یك گونه عشق مثلثی ساخته شده است كه مثلا یك پزشك مرد عاشق پزشك زن می‌شود و آن زن بی‌محلی می‌كند و عاشق دكتر دیگر می‌شود. از طرف دیگر خود دكتر طه هم قبلا زن داشته و مرده است و... این معضل تقریبا در همه فیلم‌ها و سریال‌ها وجود دارد و این از نقاط ضعف بزرگ صدا و سیماست. اشكال عمده دیگر سریال «اغماء» را متمركز كردن شیطان روی یك فرد و آن هم شخص ظاهر‌الصلاح می‌دانم. در این سریال شیطان با دیگران كاری ندارد و فقط روی یك نفر متمركز شده است، در حالی كه در داستان افراد دیگری كه ظاهر و رفتار نامناسب دارند نیز وجود دارد، كه از گزند گمراهی شیطان دورند. بی‌جا نمود دادن آموزه‌های دینی نیز اشكال عمده‌ دیگری است كه به این اثر وارد است.

در سریال اغماء، آن فرد برای اینكه همسرش عمل جراحی كند، استخاره می‌كند و پس از اینكه استخاره خوب آمد، اقدام به عمل می‌كند. پرسش من این است كه سازندگان سریال چه چیزی می‌خواهند بگویند؟! چرا آنان با این آموزه‌های دینی این گونه بازی می‌كنند؟ اگر اینها می‌خواهند بگویند كه استخاره همیشه كار خوبی نیست، باید جوری نمایش داده شود كه قضیه برای مخاطب روشن شود كه متأسفانه در اغما چنین چیزی مشاهده نمی‌شود. شكلی برخورد كردن با مقدسات بی‌احترامی به آموزه‌های دینی است. نكته دیگر اینكه متأسفانه سازندگان این گونه سریال‌ها برای اینكه بخواهند جنبه‌ای مذهبی به برنامه بدهند، روزه و افطاری هم در لابه‌لای سریال قرار می‌دهند كه خیلی شكلی و وصله‌ای است. به طور کلی در تولیدات اخیر ظواهر اسلامی به شدت مورد بی‌اعتنایی قرار گرفته است.*

-----------------------------------------------

پی نوشت:

* حجت الاسلام عباس معلمی،  رئیس سابق مركز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما

منبع:

روزنامه تهران امروز