پسرفتي، پيشرفت گونه

پيشرفت جهان در قرن بيستم بسيار رشد چشمگيري داشته و بشربر قله هايي از علم قدم گذاشته که شايد در چند دهه پيش کسي فکر نمي کرد که چنين پيشرفتي حاصل شود. نه تنها در يک عرصه بلکه در عرصه هاي گوناگوني مانند نانو تکنولوژي، علوم پزشکي و......

پيشرفتي که در غرب بروز کرده و مايه فخرآنان شده، آن را به رخ ديگران مي کشند و همين پيشرفت سبب شده که ميان خود و ديگران خط جدايي ترسيم کنند. گروهي پيشرفته و توسعه يافته شده اند و گروهي عقب افتاده، جهان سومي و توسعه نيافته......

خيلي از ما مجذوب اين پيشرفت و زرق و برق آن شده ايم. هرجا مي نشينيم از آنها و پيشرفتشان مي گوييم و آه حسرت به لبمان مي نشيند که اي کاش ما هم.....

ولي غافل از اينکه پايه اين پيشرفت بر چه مبنايي بوده، بر چه اساسي پيش رفته و به کجا رسيده و منزل آخرش کجاست.

البته نمي توان منکر قوت علمي و پايه هاي قوي در ساختار اين علوم شد اما...

بهتر است سير اين پيشرفت را با هم مرور کنيم. براي يک مرور خلاصه بد نيست از قرون وسطا آغاز کنيم: 

قرون وسطي دوراني است که اروپا درتاريک انديشي، اختناق و حاکميت اصحاب دين در عرصه هاي مختلف است  و با تحولات که در اروپا ايجاد مي شود، عصر رنسانس (جنبش فرهنگي مهمي بود که آغازگر دوراني از انقلاب‌هاي علمي و اصلاحات مذهبي و تغييرات هنري در اروپا شد)  به وجود مي آيد که غرب تمام توان خود را درپيشرفت قرار مي دهد وبراي دستيابي به اين پيشرفت دست به سلطه و غارت ملل ديگر مي زند. اين سرآغازي است بر پيشرفت اروپا که با قتل و غارت و به زير سلطه بردن جوامع ديگر و استعمار آنان شروع شده و هم اکنون که در دوران جديد قرارداريم هنوز استعمار پايان نيافته است و شايد به توان گفت غربي ها باز به توحش دوران قبل از رنسانس برگشتند اما توحشي مدرن، طبق آخرين متدهاي زمان. انسان هايي با پيشرفتي بالا در ابزار ولي به جاي اينکه آن وسائل در خدمت افراد بشر باشد، افراد بشر در خدمت آن وسايل هستند. به قولي بت پرستي با بت هايي جديد. همانطور که مي بينيم آنان اسير وبنده اين وسايل شدند و آزادي خود را از دست داده اند.

همانطور که مشهود است گرچه اين جوامع پيشرفته اند ولي هر چه  اين پيشرفت فزوني مي گيرد اخلاقيات کمتر و مفاسد و غير اخلاقيات در اين جوامع بيشتر مي شود، شايد از دلايل آن اين است آنها علم را بر تربيت مقدم داشته اند و اخلاقيات را امري جدا از اين زمينه مي دانند و هدفشان نيز فقط رسيدن به رفاه و آرامشي دنيايي و لذت بردن از جهان مادي است، به طوري که تهيدستى از اخلاقيّات است كه انسانيّت را امروز در دنيا پريشان كرده است.

اما فرقي که بين ما و آنها است، اين است که ما هم مانند آنها خواهان پيشرفتيم ولي نه چنين پيشرفتي که آنان به آن دست يافتند بلکه پيشرفتي که نه تنها رفاه دنيايي و لذت منطقي و عقلي را از اين دنيا براي ما فراهم کند بلکه ما را در مسير رسيدن به اهداف اسلامي و کمالات انساني ياري دهد. مقام معظم رهبري نيز پيشرفت جوامع غربي را پيشرفت مطلوب ما نمي دانند و در تبيين پيشرفت مورد نظر در نظام اسلامي اينگونه بيان مي دارند که )) اين پيشرفت، همه جانبه و دربرگيرنده پيشرفت مادي و معنوي است و بايد ضمن تلاش براي برخورداري جامعه از سطح معيشت، اشتغال، رفاه و رشد علمي مناسب، جامعه از نظر برخورداري از عدالت، اخلاق والاي اسلامي، معنويت، ايمان عميق و انگيزه روزافزون نيز در سطح مطلوب باشد.))

ما هم در برخي از زمينه ها مانند آنان به نقاط مشترکي در پيشرفت و رشد تکنولوژي رسيده ايم ولي فرق آن کاملا در شيوه استفاده از اين تکنولوژي ها مشهود است، به طور مثال هر دوي ما به انرژي هسته اي دست يافته ايم ولي در يکجا اين انرژي بمب هسته اي مي شود و بر سر مردم بيچاره و بيگناه فرود مي آيد و و جاي ديگر در مصرف علمي و صنعتي به کار گرفته مي شود.

بايد به اين نکته توجه داشت که استفاده از تکنولوژي بدون در نظر گرفتن بستر فرهنگي و اجتماعي که در آن ايجاد شده و انتقال صرف آن بدون هيچ گونه برنامه ريزي و تقليد کورکورانه باعث ضربه هاي زيادي در جامعه اي که اقدام به انتقال آن تکنولوژي کرده است، مي شود. مخصوصا اگر اخلاقيات را در استفاده از اين تکنولوژي ها به کار نبريم، زيرا اينها در بستر فرهنگي، اجتماعي توليد و مورد استفاده قرار گرفته اند که نه تنها در استفاده آنها حدود و مرزي براي اخلاقيات در نظر گرفته نشده بلکه باعث پسرفت جوامع استفاده کننده آنها در اين امور شده است. به عنوان مثال به استفاده ماهواره و حتي گوشي همراه و مواردي جانبي آن مانند بلوتوث و ... دقت کنيد که درعين استفاده مفيدي که از آنها مي شود ولي در کنار آن باعث چه مشکلاتي عديده اي در جامعه ما شده است و چه ضرباتي را به بدنه فرهنگي ما زده است، ايجاد ناامني در حريم خصوصي افراد، ايجاد فرهنگ تجمل گرايي و .....

البته اين مطلب مويد اين نکته نيست که ما تکنولوژي غربي را  به کناري بگذاريم بلکه بايد با هشياري بسياري در جريان اين روند قرار بگيريم و از آن به نحو مطلوب و با برنامه ريزي  و البته با دقت خاص استفاده کنيم و در آينده خود در مقامي باشيم که الگوي ديگران باشيم.

اما اشتباهي که برخي ديگر دچار آنند اين است که راه ايران را براي پيشرفت بسته مي بينند و مي گويند که کشور ما هيچ راهي براي پيشرفت ندارد جز اين که از غرب تقليد کند و آن را الگوي خود قرار دهد. در واقع مقابل غرب چنان دچار خود باختگي شده اند و مبهوت مانده اند چنان که انگار فقط آنان اند که راه به سوي پيشرفت دارند و از اول براي پيشرفت خلق شده اند و ديگران فقط بايد از آنها تقليد کنند.

اين خودباختگي بيراهه اي بيش نيست و ما بايد از افتادن در آن بپرهيزيم و نسبت به اين مسئله کاملا هشيار باشيم چنانچه که مقام معظم رهبري هم با تأكيد بر مراقبت از نيافتادن در بيراهه ها در مسير پيشرفت، اينگونه مي فرمايند که: (( يكي از اين بيراهه ها، همان مسير غلط قبل از انقلاب است كه دنباله روي از ظواهر غربي ها به عنوان پيشرفت قلمداد مي شد.))

ايشان در ادامه اينطور بيان مي کنند که: (( يكي ديگر از نمونه هاي بيراهه در مسير پيشرفت، تفكري است كه هويت ايراني اسلامي را نفي نمي كند اما نسبت به پيشرفت كشور حالت نااميدي و يأس دارد.))

رهبر انقلاب اسلامي با اشاره به ترويج اين تفكر از جانب برخي افراد تأكيد مي کنند: (( متأسفانه نام اين تفكر، واقع بيني گذاشته مي شود و معناي آن هم اين است كه يك ملت مسلمان همواره محكوم به دنباله روي از غرب است.))

ما طي دهه هاي گذشته تا کنون ثابت کرديم که با وجود فشارها و تحريم هايي که بر ما از سوي دول غربي اعمال مي شود، ما توانسته ايم به پيشرفت هاي بسياري در زمينه هاي مختلف دست پيدا کنيم به عنوان مثال ماهواره اميد يا موفقيت دانشمندان ايراني در دستيابي به آخرين مرحله توليد سوخت هسته اي  که اعجاب جهانيان را برانگيخت ولي اين تازه اول راه است و ملت ايران با اعتقاد قوي و ايمان راسخ ، تحت راهنمايي هاي دقيق و هوشمندانه رهبر خود روز به روز قله هاي دانش را فتح خواهد کرد و هر روز در جهان سربلندتر و قدرتمندتر خواهد شد.

عطاالله باباپور

گروه جامعه و سياست