نقش حجامت در تقویت سیستم ایمنی بدن
یکی از اثرات منحصر به فرد و قوی حجامت، پیشگیری از
سرماخوردگی های مکرر و
انواع آلرژی است. توضیحات ذیل در این مورد قابل دقت است :
قسمتی از بدن که حجامت در آنجا انجام می شود، ارتباط بسیار نزدیكى با محل تجمّع سیستم لنفویید و غدد لنفاوى دارد. در صورت نفوذ میكروبها و هرگونه آنتىژن، سلولهاى ایمنى موجود در غدد لنفاوی به صورت بسیار قوى و شدید با عامل مهاجم به نبرد پرداخته، آن را مغلوب مىكنند. بنابراین وجود غنىترین و قوىترین سیستم لنفاوى در كنار مواضع حجامت باعث مىشود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبهى میكروب بر بدن از طریق موضع حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحریك سیستم ایمنى به وسیلهى حجامت باعث تقویت این سیستم حیاتى شود.
در طب رایج نه تنها هیچ روشى براى تقویت سیستم ایمنى بدن وجود ندارد، بلكه بسیارى از درمانهاى موجود از جمله تجویز داروهاى كورتونى باعث تضعیف عملكرد آن مىشود. بنابراین اثبات نقش حجامت در تقویت سیستم ایمنى از اهمیت زیادى برخوردار بوده و تأثیر آن را در درمان بسیارى از بیمارىها توجیه مىكند.
وجود قوىترین سیستم لنفاوى (ایمنی) در كنار مواضع حجامت باعث مىشود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبهى میكروب بر بدن از طریق محل حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحریك سیستم ایمنى به وسیلهى حجامت باعث تقویت این سیستم حیاتى می شود.
شواهدى كه به اثبات این مدّعا كمك مىكند، عبارتند از:
1- ائمهى معصوم علیهم السلام در روایات متعدد حجامت را به عنوان وسیلهاى براى پیشگیرى از بیمارىهاى مختلف مطرح فرمودهاند. بدیهى است، بدن موقعی در پیشگیرى از بیمارىها موفق است كه از سیستم دفاعى قوى برخوردار باشد.
2- زكریاى رازى در فصل پنجم كتاب جُدرى و حصبه، براى حجامت تأثیرى پیشگیرانه شبیه واكسیناسیون قائل شده و مىگوید:
« در احتراز از آبله قبل از ظهور و جلوگیرى از ازدیاد آن بعد از بروز، مقتضى است كودكان و نوباوگان و جوانانى را كه آبله در نیاوردهاند یا آنكه آبله مرغان گرفتهاند و همچنین كسانى كه مزاج آنها مستعد قبول آبله است، فصد و كودكان كمتر از چهارده سال را حجامت كنند.»
وى، همچنین مىگوید:
«...اما شیرخواران متجاوز از پنج ماه كه بدن آنها تر و تازه و سفید و سرخ باشد را باید حجامت كرد.»
این نظر رازى كه براى پیشگیرى از ابتلاى كودكان زیر چهارده سال به آبله، حجامت را توصیه كرده است، با فرضیهاى كه مكانیسم اثر حجامت را تقویت سیستم ایمنى بدن مىداند، كاملاً مطابقت دارد و چه خوب است كه امروزه با ریشهكن شدن بیمارى آبله، به تحقیق و بررسى اثر حجامت در پیشگیرى از ابتلا به سایر بیمارىهاى عفونى بپردازیم.
3- درمان زكام و آلرژى به وسیلهى حجامت:
از زكریاى رازى رسالهاى باقى مانده كه در آن سؤال شهید بلخى را در مورد فردى كه مبتلا به زكام بوده، پاسخ داده است. رازى در این رساله بعد از بیان فهرست طولانى از پرهیزهایى كه باید مراعات شود و نیز بیان داروهاى گیاهى مؤثر بر این بیمارى، می گوید در مواردى كه بیمارى شدید باشد باید از حجامت نیز استفاده شود:
« اما كسانى كه رنج آنان از این بیمارى افزون باشد، یعنى بدین گونه كه سوراخهاى بینى بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه فراوان شده و آب از بینى فرو ریزد، باید از چیزهایى شبیه به آنچه یاد شد و نیز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از فرو رفتگى پشت استفاده كنند...»
لازم به ذكر است كه براى درمان انواع
آلرژى از نوعى حجامت خاص استفاده مىكنیم و اینجانب بیماران متعددى داشتهام كه بعد از سالیان متعدد مصرف داروهاى شیمیایى و مراجعه به كلینیك آلرژى، هیچ نتیجهاى نگرفته اند، لیكن با انجام چند نوبت حجامت آلرژى، كاملاً بهبود یافتهاند.
4- نقش حجامت در پیشگیرى از سرماخوردگى:
افرادى كه به طور منظم حجامت مىشوند، یا دچار
سرماخوردگى نمىشوند و یا در صورت ابتلاء، بیمارىشان بسیار خفیف و زودگذر خواهد بود. این حقیقتى است كه بسیارى از بیماران، شخصاً متوجه آن شده و به ما اعلام كردهاند كه اگر مثلاً سال گذشته چندین نوبت
سرماخوردگى شدید داشتهاند، زمستان امسال كه حجامت كردهاند اصلاً سرما نخورده و یا بیمارىشان ظرف یک یا دو روز كاملاً خوب شده و علائمى چون تب و درد بدن نیز نداشتهاند. پروندهى بیماران درمان شده گواه روشنى است بر این ادّعا كه حجامت با افزایش توان ایمنى فرد باعث غلبهى زودرس وى بر انواع ویروسهاى سرماخوردگى مىشود.
حال دقت بفرمایید كه اگر تنها همین یك خاصیت حجامت را در نظر بگیریم، فراگیر شدن این سنت اسلامى تا چه حد مىتواند مصرف انواع آنتىبیوتیك، آمپولهاى پنىسیلین، داروهاى مسكّن و تببر و انواع شربتهاى سینه را كه به وفور خصوصاً در فصل زمستان استفاده مىشوند، كاهش دهد و تا چه حد مىتواند بهرهى كارى دانشآموزان و شاغلین را كه به دنبال آنفلوآنزا بعضاً به مدت یك هفته بسترى مىشوند، افزایش دهد.
حجامت با افزایش توان ایمنى در فرد، باعث غلبهى سریع او بر انواع ویروسهاى سرماخوردگى مىشود.
لازم به ذكر است كه فرزندان بنده كه 8 و 5 سال دارند، از بدو تولد سرماخوردگى شدید نداشته و تاكنون هیچ یك از انواع داروهاى آنتىبیوتیك یا پنىسیلین را نیز دریافت نكردهاند. آنها را صرفاً سالى دو نوبت حجامت مىكنم و در سلامت كامل به سر مىبرند و تعجب مىكنید اگر بگویم، برنامهى واكسیناسیون را كه براى همهى اطفال از بدو تولد انجام مىشود، براى آن دو انجام ندادهایم. فرزند اولم تا 9ماهگى واكسن دریافت كرده ولى دومى اصلاً واكسیناسیون نشده و از قضا از نظر تغذیه و رشد جسمى از اولى نیز سالمتر است.
5- تأثیر حجامت در افراد پیوند عضو شده:
یكى از معدود موارد ممنوعیت انجام حجامت، افرادى هستند كه عضو پیوندى دارند. شرط موفق بودن عمل پیوند اعضاء، ضعیف نگاه داشتن سیستم ایمنى بیمار است. به همین منظور داروهاى متعددى به نام ایمونوساپرسیو را تجویز مىكنند تا سیستم ایمنى فرد همواره ضعیف بماند. اگر سیستم ایمنى بیمار به هر دلیل تقویت یا فعال شود، خطر پس زدن عضو پیوند شده وجود دارد. انجام حجامت، از آنجایى كه باعث تقویت سیستم ایمنى مىشود، در بیماران پیوند شده خطرناك و ممنوع است.
به هر حال چنان چه فرضیهى تقویت ایمنى صحیح باشد كه شواهد زیادى هم براى آن وجود دارد، مىتوان امیدوار بود كه حجامت وسیلهى مناسبى براى درمان بسیارى از بیمارىهاى عفونى، سرطانها و نیز بیمارىهاى اتوایمیون كه طب رایج در مقابل آنها درمانده است، باشد.
منبع :
کتاب طب اسلامی، گنجینه تندرستی (تالیف دکتر رضا منتظر-عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات حجامت ایران)