لطفا دور نزنيم !
لطفا دور نزنيم آخرين سريال مهدي مظلومي كه از شبكه تهران پخش ميشود از جمله سريالهايي است كه با هدف فرهنگسازي ترافيكي ساخته شده است.
البته اينكه ما اين سريال را سفارشي بدانيم يا ندانيم فرقي در اين تحليل به وجود نميآورد كه سريالهايي كه بهصورت سفارشي فرهنگسازي را در دستور كار قرار ميدهند نسبت به ديگر آثار افت كيفي مشهودي دارند؛ اين قضيه در مورد آخرين سريال مهدي مظلومي هم صدق ميكند.
به گزارش همشهري ، شايد بسياري از مخاطبان عام تلويزيون مهدي مظلومي را نشناسند يا چهرهاش را به خاطر نياورند اما او بعد از مهران مديري و مهران غفوريان (همكاران سابقش) يكي از مهمترين طنزپردازان تلويزيون است ولي بهدليل فراز و فرود فراواني كه در سريالهايش داشته نتوانسته مانند مهران مديري امضاي مخصوص بهخود را پاي اثرش به بيننده نشان دهد.
البته بخشي از اين اتفاق بهدليل عدمحضور مظلومي بهعنوان بازيگر آثار خود است كه مديري، غفوريان و ديگر كارگردانهاي سريالهاي طنز ازآن بهره ميبرند اما بخش عمده اين مشكل بهدليل فراز و فرود در كار خود اوست. بهعنوان مثال وقتي سريال موفق «بدون شرح» را در كنار لطفا دور نزنيم ميگذاريم هيچ عنصر مشتركي را بهعنوان شگرد يا امضاي كارگردان نميتوان يافت؛ پس لاجرم بايد لطفا... را اثري مستقل در ميان آثار مظلومي دانست؛ هرچند تعداد آثار مستقل وي در حال افزايش باشد.
داستان اين سريال حول محور مردي به نام سيفالله با بازي محمد كاسبي است كه به دلايلي به قانون و مخصوصا قوانين راهنمايي و رانندگي احترام ميگذارد. او به شيوهاي پدر سالارانه خانوادهاي را اداره ميكند؛ خانوادهاي متشكل از برادرزادههايش كه اتفاقا هر كدام در يك محدوده بسته و مشخص، كسب و كار نيز دارد.
مهدي مظلومي كارش را بهطور مستقل با كارگرداني سريال بدون شرح آغاز كرد و با اين سريال بسيار موفق، خود را بهعنوان قطب سوم طنزپردازي در تلويزيون در اوايل دهه80 شناساند. او با فراتررفتن از الگوي طنز خانوادگي كه در «پاورچين» و «زير آسمان شهر» ارائه شده و موفقيتهايي را هم كسب كرده بود الگوي نوعي طنز محل كاري يا خارج از خانه را ارائه داد؛ الگويي كه درصدد بود آدمها را در موقعيتهايي فراتر از محيط خانواده به طنز و كمدي بكشد. او براي اين منظور دفتر يك هفتهنامه را برگزيد.
او اگرچه نتوانست بهطور كامل اين الگو را از طنزهاي خانوادگي منتزع كند اما تا حدودي دايره طنز و كمدي در سيما را افزايش داد و گرچه در بدون شرح، داستان بدون تعامل با روابط خانوادگي پيش نميرفت اما قسمت اعظم بار كمدي داستان بر دوش روابط حرفهاي بيرون خانه بود.
بدون شرح بدون شك يكي از موفقترين آثار نودشبي بوده كه تا امروز پخش شده اما نكته جالب اين است كه اين الگو در سريال «بانكيها» جواب نداد و اين سريال حتي گوشهاي از موفقيتهاي سريال قبلي ر ا تكرار نكرد درصورتي كه پافشاري مظلومي و گروه نويسندگانش بر اين الگو در سريال «كمربندها را ببنديم» باعث موفقيت نسبي اين سريال شد؛ سريالي كه در يك دفتر هواپيمايي يا يك فرودگاه خصوصي، همان راهي را در ارائه شوخيها و موقعيتهاي طنز رفت كه بدون شرح رفته بود.
سريال نودشبي بعدي مظلومي «اكسيژن» بود كه باعث شد منتقدان به اين باور برسند كه مظلومي طلسم موفقيت آثارش يكي در ميان عمل ميكند و او براي فرار از اين طلسم يكي در ميان، با دستشستن از ساخت سريالهاي نودشبي به سمت ساخت آثار مناسبتي رفت. «زندگي به شرط خنده» و «روزگار خوش حبيبآقا» از زمره اين سريالها بود كه مظلومي با فاصله گرفتن از ساخت سريالهاي نودشبي آنها را ارئه داد.
او در حالي كه در سريالهاي نودشبياش يكي از موفقترين زوجهاي كمدي تلويزيون يعني فتحعلي اويسي و امير جعفري را معرفي كرد اما در زندگي به شرط خنده از تيپ خشايار در سريال زير آسمان شهر وام گرفت اگرچه در نهايت اين سريال هم در زمره آثار موفق مظلومي جاي نگرفت و به همين ترتيب سريال روزگار خوش حبيب آقا نيز اتفاق خاصي به شمار نيامد.
اما لطفا دور نزنيم چنان كه نوشتيم سريالي است كه حين سرگرمسازي، فرهنگسازي را نيز مد نظر دارد.
داستان اين سريال حول محور مردي به نام سيفالله با بازي محمد كاسبي است كه به دلايلي به قانون و مخصوصا قوانين راهنمايي و رانندگي احترام ميگذارد. او به شيوهاي پدر سالارانه خانوادهاي را اداره ميكند؛ خانوادهاي متشكل از برادرزادههايش كه اتفاقا هر كدام در يك محدوده بسته و مشخص، كسب و كار نيز دارد. به اين نحو مظلومي سعي ميكند الگوي طنز فراخانوادگي را حفظ كند كه البته تلاش ناموفقي است.
لطفا دور نزنيم آخرين سريال مهدي مظلومي كه از شبكه تهران پخش ميشود از جمله سريالهايي است كه با هدف فرهنگسازي ترافيكي ساخته شده است.
خلاصه اينكه سيفاللهخان فرماني صادر ميكند مبني بر اينكه نوشين - يكي از دخترهاي خانواده- بايد ظرف 3روز ازدواج كند وگرنه عرصه بر ديگر افراد خانواده تنگ ميشود؛ اعضاي خانواده نيز براي گريز از اين شرايط جوان سادهدلي به نام اصغر با بازي محمدرضا هدايتي را گير ميآورند و با كلك به جاي شوهر نوشين به سيفالله معرفي كنندتا اينكه... .
چنان كه مشاهده ميشود الگوي داستاني لطفا دور نزنيم از الگوي فيلمفارسيهاي كمدي يا بعضي از فيلمهاي هندي تبعيت ميكند؛ الگويي كه در آن منطق داستان فداي ايجاد موقعيت كمدي ميشود.
در اين الگو مهم نيست كه مثلا در سريالي كه در مورد ترافيك، فرهنگسازي ميكند شخصيت ديكتاتورمآب سيفالله اصلا محلي از اعراب دارد يا نه، يا اصلا چرا سريالي كه دغدغه فرهنگي دارد نسبت به نسل جوان (نوشين) اينقدر بيرحم و اشاعهدهنده فرهنگ نخنماي پدرسالاري در زمينه ازدواج است و اصلا پيداكردن شوهر ظرف 3 روز حتي به شرط كمديبودن روايت، از چه منطقي پيروي ميكند! بيننده از فردي چون سيفالله كه از روي طريقه رانندگي افراد و مبادي قانون بودن آنها در موردشان قضاوت ميكند انتظار ندارد كه بهصورت كاملا بيمنطق از اين شروط فيلمفارسيوار براي ازدواج دختري بگذارد.
به همين طريق داستان سريال در الگوي بستهاي دور ميزند كه گاهي بانمكبودن شخصيت اصغر با بازي هدايتي و گاهي بدهبستان او با جواد عزتي بيننده را راضي نگه ميدارد؛ ضمن اينكه وجود شخصيتهايي مثل سيمين بهعنوان مدير داخلي خانه (بخوانيد كلفت در فيلمهاي فارسي) بسيار پيشپاافتاده و فسيلشده است.
از طرف ديگر پيامهاي راهنمايي رانندگي كه گاهي توسط سيفالله، گاهي توسط اصغر و گاهي توسط ديگر شخصيتهاي سريال عنوان ميشود بسيار رو و سطحي است و سطح كيفي سريال را بسيار پايين آورده است. در حقيقت لطفا دور نزنيم سريالي نيست كه در كنار روايتش گوشهاي از فرهنگ ترافيك را منتقل كند بلكه تبديل به پيغامهايي ترافيكي شده كه داستاني براي ارائه آنها خلق شده است. طبيعتا از دل چنين محدوديتهايي داستاني جذاب - لااقل در حد كارهاي قبلي كارگردان- بيرون نميآيد و انتظارات مخاطب را از مهدي مظلومي برآورده نميكند؛ گرچه عدهاي از مخاطبان هنوز از اين الگوهاي قديمي احساس رضايت كنند.
داستان سريال در الگوي بستهاي دور ميزند كه گاهي بانمكبودن شخصيت اصغر با بازي هدايتي و گاهي بدهبستان او با جواد عزتي بيننده را راضي نگه ميدارد؛ ضمن اينكه وجود شخصيتهايي مثل سيمين بهعنوان مدير داخلي خانه (بخوانيد كلفت در فيلمهاي فارسي) بسيار پيشپاافتاده و فسيلشده است.
در واقع آنچيزي كه در نهايت سريال لطفا دور نزنيم را از ديد برخي از مخاطبان پذيرفتني ميكند وجود دغدغههاي فرهنگي و تلاش براي ارائه سريالي سالم و به دور از مخاطرات رواني است كه اينروزها در اكثر سريالهاي وطني به چشم ميخورد وگرنه از ديد حرفهاي، اين سريال در كارنامه مهدي مظلومي گامي رو به عقب به شمار ميرود؛ آنهم براي كارگرداني كه هنوز ميتواند در دايره بسته سريالهاي كمدي، تاثيرگذار باشد.
تنظيم براي تبيان : مسعود عجمي