ریزسنج

دانش پژوهان عزیز، یکی از مهارت های پرکاربرد که در بسیاری از پروژه ها مورد استفاده قرار می گیرد، مهارت ریزسنج است که در زیر توضیحاتی در مورد آن ارائه می شود.

ریزسنج (میکرومتر) به ابزار دقیقی گفته می شود که برای اندازه گیری های کوچک به کار می رود و معمولاً عمل اندازه گیری با آن با چرخاندن پیچ تنظیم که گام دندانه بسیار ظریفی دارد انجام می شود. قاب ریزسنج نعل شکل و یک سر آن دارای فک ثابت سخت و آبداده و سر دیگر آن مجهز به طبلک مدرج است. ریزسنج ابزار دقیقی است که کاربُرد گسترده ای در اندازه گیری های تا یک صدم و یا حتی یک هزارم میلیمتر دارد.

ریزسنج در انواع و اندازه های گوناگون و برای اندازه گیری های درونی، بیرونی و عمق قطعه کار ساخته می شود. گام پیچ محور ریزسنج 5/0 میلیمتر است (20 داندانه در هر سانتیمتر).

بنابراین هنگامی که طبلک به اندازه یک درجه چرخانده می شود فک متحرک اندازه گیری به اندازه 01/0 میلیمتر به طرف فک ثابت و یا برعکس حرکت می کند. خط طولی پوسته با خطوط ریز عمودی با فاصله مساوی یک میلیمتر تقسیم بندی شده است.

تقسیم بندی بالای خط طولی از صفر آغاز شده و خطی که با رقم ((5)) نمایانده شده نمایش پنج میلیمتر و خطی که با رقم ((10)) نمایانده شده نمایش 10 میلیمتر و... است. تقسیم بندی پایین خط از 5/0 میلیمتر آغاز شده و به ترتیب نمایانگر 5/0، 5/1، 5/2 میلیمتر و... است. لبه شیبدار طبلک به 50 قسمت مساوی تقسیم شده و هر فاصله نمایان گر یک صدم میلیمتر است. برای خواندن ریزسنج بر حسب صدم میلیمتر اندازه خوانده شده روی پوسته با شماره ای از طبلک که در امتداد خط طولی پوسته قرار گرفته است جمع می شود.

مثال:

خط 10 روی درجه بندی پوسته خوانده می شود که نمایان گر 10 میلیمتر است.

تقسیم بندی پوسته و طبلک برحسب صدم میلیمتر (ریزسنج با دقت یک صدم میلیمتر)

سه خط دیگر که هر یک نمایانگر یک میلیمتر هستند نیز مشاهده می شوند. چهل و پنجمین خط روی طبلک با خط طولی پوسته روبه روی هم قرار گرفته اند و هر یک نمایان گر 01/0 میلیمتر هستند (45/0 = 01/0 ×  45). بنابراین اندازه خوانده شده روی ریزسنج عبارت است از: میلیمتر  45/13 = 45/0 + 3+ 10

ریزسنج را می توان برای جبران یا اصلاح خطای ناشی از ساییدگی سطح فک های ثابت و متحرک آن به روش زیر دوباره تنظیم کرد: طبلک را تا انتها باز می کنیم و با آچار مخصوص مهره محور را به اندازه ای سفت می کنیم که کاملاً محکم شود و جای بازی نداشته باشد. سپس فک ثابت و محور را به دقت با هم جفت می کنیم. در این حالت با استفاده از آچار مخصوص طبلک را به گونه ای تنظیم می کنیم که شاخص صفر آن درست در امتداد خط طولی روی پوسته قرار گیرد.

تنظیم ریزسنج

هنگام استفاده از ریزسنج برای کارهای کوچک باید ابزار را در یک دست گرفت و طبلک را با انگشت شست و اشاره همان دست چرخاند. بدین ترتیب دست دیگر برای گرفتن قطعه کار آزاد می ماند.

در بعضی موارد مانند اندازه گیری بر روی دو سطح صاف بهتر است که ریزسنج را در دست چپ گرفت و برای چرخاندن طبلک و تنظیم آن از انگشتان شست و اشاره همان دست استفاده کرد. اجسام گرد را نیز می توان در دست چپ و ریزسنج را در دست راست نگه داشت. در این حالت طبلک با استفاده از انگشتان شست و اشاره به اندازه ای چرخانده می شود که ((احساس)) بر تنظیم دقیق دلالت کند.

برای اندازه گیری قطعات بزرگتر یا قطعات ثابت باید قاب ریزسنج را با یک دست محکم گرفت و طبلک را با دست دیگر چرخاند.

بعضی از ماشین کاران با نگه داشتن پوسته و گرداندن سریع قاب ریزسنج تنظیم آن را به سرعت برای اندازه دلخواه تغییر می دهند. از انجام این کار باید پرهیز کرد زیرا نیروی گریز از مرکز ایجاد شده بر اثر گردانیدن قاب موجب استهلاک ناخواسته پیچ محور و در نهایت موجب کاهش دقت ریزسنج می شود.

از ریزسنج درونی برای به دست آوردن اندازه دقیق قطر درونی سیلندر سوراخ و غیره استفاده می شود.

تهیه: الناز فطیرخورانی

تنظیم: نسرین صادقی